Sınıfı belirleyen şey: faaliyet kodu
İş sağlığı ve güvenliği mevzuatında her işyeri üç tehlike sınıfından birine girer: az tehlikeli, tehlikeli ve çok tehlikeli. Bu sınıf, işyerinin yaptığı asıl işe karşılık gelen ekonomik faaliyet koduna bağlanmıştır. Türkiye'de bu kod NACE sınıflamasına dayanır ve SGK'daki işyeri sicil kaydında yer alır. İlgili tebliğ, her kod için bir tehlike sınıfı öngörür. Bu yüzden ilk soru "ne iş yapıyoruz?" değil, "sicilimizde hangi kod yazıyor?" olmalıdır. Çoğu işveren kodunu ilk kez OSGB sözleşmesi sırasında görür. Kod, işyeri açılırken mali müşavir tarafından seçilmiştir ve zamanla faaliyet değişse bile güncellenmemiş olabilir.
Kodu nereden öğrenirim?
SGK işyeri tescil belgesinde ve e-Bildirge ekranlarında işyerinin faaliyet kodu görünür. Mali müşavirinizden de istenebilir. Kodun ilk dört hanesi faaliyet grubunu, son haneleri ayrıntıyı gösterir. Örneğin depolama, bina inşaatı ya da demir döküm gibi faaliyetler farklı sınıflara düşer. Sitemizdeki hizmet süresi hesaplayıcı örnek kodları ve sınıflarını listeler. Kesin sonuç için kendi sicil kaydınızdaki kod esas alınır; bizim listemiz yalnız yön göstericidir.
Sınıf neleri değiştirir?
Tehlike sınıfı bir etiket olarak kalmaz, işyerinin İSG takvimini baştan sona belirler:
| Konu | Az tehlikeli | Tehlikeli | Çok tehlikeli |
|---|---|---|---|
| Uzman süresi (çalışan başına, ayda) | 10 dakika | 20 dakika | 40 dakika |
| Hekim süresi (çalışan başına, ayda) | 5 dakika | 10 dakika | 15 dakika |
| Görevlendirilebilecek uzman | A, B veya C | A veya B | Yalnız A |
| Risk değerlendirmesinin yenilenmesi | En geç 6 yılda | En geç 4 yılda | En geç 2 yılda |
| Temel eğitimin tekrarı | 3 yılda bir | 2 yılda bir | Yılda bir |
| Periyodik muayene | 5 yılda bir | 3 yılda bir | Yılda bir |
Tablodaki değerler genel kuraldır; ilgili yönetmeliklerde zaman zaman değişiklik yapıldığı için güncel mevzuatı kontrol etmek gerekir. Yine de fark açıktır: aynı çalışan sayısında çok tehlikeli bir işyeri, az tehlikeli bir işyerine göre dört kat uzman süresi gerektirir.
Yanlış kodun maliyeti
Kodun faaliyetle uyuşmaması iki yönde de sorun çıkarır.
- Sınıf olması gerekenden düşükse işyerine yetersiz süre ve düşük sınıf uzman görevlendirilir. Denetimde ya da bir iş kazasından sonra bu durum yükümlülüklerin eksik yerine getirildiği şeklinde değerlendirilebilir.
- Sınıf olması gerekenden yüksekse işveren ihtiyacından fazla süre için ödeme yapar, eğitim ve muayeneyi gereğinden sık tekrarlar.
Bir montaj atölyesi zamanla depolamaya döndüyse ya da ofis olarak açılan bir işyerinde üretim başladıysa kod kontrol edilmelidir. Kod değişikliği SGK üzerinden yapılır ve İSG sözleşmesinin de güncellenmesini gerektirir.
Birden fazla faaliyet varsa
Bir işyeri hem üretim hem satış yapıyor olabilir. Bu durumda sicildeki asıl faaliyet kodu sınıfı belirler. Aynı işverenin farklı adreslerde, farklı işler yapan şubeleri varsa her şube kendi sicil kaydı ve kendi sınıfıyla değerlendirilir. Fabrikanın tehlike sınıfı, aynı şirketin şehir merkezindeki satış ofisine taşınmaz. Pratikte sık gördüğümüz durum şudur: merkez ofis az tehlikeli, üretim tesisi çok tehlikelidir ve ikisi için ayrı süre hesabı yapılır. Hesaplayıcıdaki şube seçimi bu yüzden vardır; her şube için ayrı hesap yapıp toplamak en doğru yaklaşımdır.
Sınıf belirlendikten sonra
Sınıf netleşince OSGB ile şu adımlar izlenir:
- Çalışan sayısı ve sınıfa göre aylık uzman, hekim ve gerekiyorsa diğer sağlık personeli süresi hesaplanır.
- Sınıfa uygun belgeye sahip uzman ve işyeri hekimi görevlendirilir; görevlendirme resmî kayıt sistemine işlenir.
- İlk ziyarette işyerinin gerçek faaliyeti yerinde görülür; kodla uyuşmayan bir durum varsa işverene yazılı olarak bildirilir.
- Risk değerlendirmesi, acil durum planı, eğitim ve muayene takvimi sınıfa göre kurulur.
Kısaca
Tehlike sınıfı, işyerinin İSG yükünü belirleyen ilk ve en önemli bilgidir. Kaynağı SGK sicilindeki faaliyet kodudur. Kodun güncel ve doğru olması hem gereksiz maliyeti hem de eksik hizmet riskini önler. Hesaplayıcıda sınıfı seçip çalışan sayınızı girdiğinizde aylık süreyi ve teklif tutarını hemen görebilirsiniz.
