İlk dakikalar: önce insan
Bir iş kazasında ilk sıradaki iş her zaman kazazededir. Olay yerinde tehlike sürüyorsa (çalışan makine, sızan kimyasal, enerjili kablo) önce kaynak durdurulur, sonra yaklaşılır. İlk yardım eğitimi almış çalışan müdahale eder, gerekiyorsa 112 aranır. Bu sırada kimsenin kendi başına "toparlamaya" girişmemesi gerekir. İşyerinde kimlerin ilk yardımcı olduğu, ilk yardım dolabının nerede durduğu ve 112'yi kimin arayacağı acil durum planında yazılıdır. Plan kâğıtta kaldıysa kaza anında bu sorular yeniden sorulur ve dakikalar kaybedilir.
İlk saat: olay yerini koruyun
Kazazede güvenliğe alındıktan sonra olay yeri mümkün olduğunca olduğu gibi bırakılır. Makine ayarı değiştirilmez, düşen malzeme kaldırılmaz, zemin hemen temizlenmez. Fotoğraf çekilir, tanıkların adları not edilir. Bu adım hem sonraki inceleme hem de olası resmî soruşturma için önemlidir.
- Olay yerinin farklı açılardan fotoğrafları
- Kullanılan makine, alet ve kişisel koruyucu donanım
- Tanıkların adı ve kısa anlatımı (aynı gün, kendi cümleleriyle)
- Saat, vardiya, aydınlatma ve hava koşulları
İlk gün: kayıt ve bilgi akışı
İşyeri hekimi ve iş güvenliği uzmanı aynı gün haberdar edilir. Uzman olay yerine gelerek ilk incelemeyi yapar; hekim kazazedenin tedavi sürecini ve işe dönüş koşullarını takip eder. İşveren vekili olay kaydını açar: ne oldu, kim etkilendi, hangi bölümde, hangi saatte. Kayıt tutulurken "dikkatsizlik" gibi tek kelimelik açıklamalardan kaçınmak gerekir. Dikkatsizlik bir sonuçtur; asıl soru, dikkatsizliğin neden kazaya dönüşebildiğidir.
İlk iki gün: bildirim
İş kazasının SGK'ya bildirimi için mevzuat kısa bir süre öngörür; genel kural olarak kazadan sonraki üç iş günü içinde yapılır. Kazazedenin sağlık hizmeti aldığı kurum da kendi bildirimini yapar. Süreler ve biçim zaman zaman değiştiği için güncel mevzuatı kontrol etmek ve bildirimi geciktirmemek gerekir.
Kök neden: "neden" sorusunu beş kez sorun
Kaza incelemesinin amacı suçlu bulmak değil, aynı kazanın tekrarlanmasını önlemektir. Basit bir yöntem "beş neden" sorusudur: forklift yayaya neden çarptı? Çünkü aynı koridoru kullanıyorlardı. Neden aynı koridor? Çünkü yaya yolu işaretli değildi. Neden işaretli değildi? Çünkü raf düzeni değişmişti ve plan güncellenmedi… Zincirin sonunda çoğu zaman bir sistem eksikliği çıkar.
Düzeltici faaliyet ve kapanış
İnceleme sonunda belirlenen önlemler sorumlu ve termin ile yazılır. Risk değerlendirmesi ilgili bölüm için güncellenir; çoğu kazadan sonra yeni bir tehlike satırı eklenir ya da mevcut satırın olasılığı yükselir. Önlem tamamlandığında uzman sahada kontrol eder ve fotoğrafla kapatır.
Benzer olayların sıklığını izlemek için ramak kala bildirimlerini de kayda geçirmek gerekir: her ciddi kazanın arkasında çok sayıda kaza olmadan atlatılmış olay vardır.
